Impressionisme

Het Impressionisme in de schilderkunst ontstond in de jaren rond 1872-1874. In die jaren ging de planeet Neptunus in het teken Stier lopen.

Het Impressionisme kreeg zijn naam door het gelijknamige schilderij van Claude Monet dat hij schilderde in 1872, met de titel “L’impression, le soleil levant”.

De eerste tentoonstelling van de Impressionisten vond plaats in april/mei 1874, in het atelier van de Parijse fotograaf Nadar.

Er zouden in totaal 8 tentoonstellingen van Impressionisten plaatsvinden. De laatste tentoonstelling vond plaats in 1886. In het jaar 1889 liep de planeet Neptunus het teken Stier weer uit.

Stijlkenmerken

In het Impressionisme ligt de nadruk vooral op de kleur, en minder op de vorm. Voorstellingen als landschappen worden schetsmatig, in vluchtige, losse penseelstreken uitgewerkt. De schilder geeft een ‘impressie’ van zijn onderwerp. Men schilderde “en plein air”, buiten in de natuur, waar het licht voortdurend veranderde, en de schilder snel moest werken. Van Monet is bekend dat hij altijd meerdere doeken bij zich had, en het ene na het andere doek opzette. Zo ontstonden zijn series van landschappen, kathedralen, stadsgezichten.

Impressionisten

De lijst met kunstenaars die impressionistisch werkten is lang. Het zijn niet alleen schilders, maar ook beeldhouwers, zelfs componisten. Deze kunstenaars hebben allemaal Neptunus aspecten, vaak conjuncties. Niet alleen in de geboortehoroscoop, maar ook in hun secundaire progressies en in hun prenatale ontwikkeling.

Een kleine opsomming: Eugene Boudin, Camille Pissarro, Edgar Degas, Paul Cézanne, Alfred Sisley, Claude Monet, Marie Braquemond, Berthe Morisot, Auguste Renoir, Jean Baptiste Guillaumin, Mary Cassatt, een nog een groot aantal anderen, waaronder schilders van de Haagse School en de Amsterdamse School.

Neptunus in Stier

Een van de vragen die ik me zelf stelde was de vraag: wat er plaatsvond toen Neptunus 164 jaar eerder in Stier liep? Was er toen ook een vorm van Impressionisme?

Een tweede vraag was: wat is de rol van het teken Stier? Waarom vond en vindt dit plaats in het teken Stier?

Allemaal vragen die ik hieronder zal beantwoorden.

Impressionisme en Expressionisme

Als je over het Impressionisme spreekt, ontstaat eigenlijk van zelf de vraag, welke planeet zijn invloed heeft uitgeoefend op het ontstaan van het Expressionisme?

Beeldende kunst

Een van de belangrijkste elementen in mijn onderzoek is de zichtbaarheid van het onderwerp. Je kunt invloeden op de beeldende kunst zichtbaar maken, door eenvoudigweg afbeeldingen te tonen, en daar de kenmerken van te benoemen. Je kunt ook heel gemakkelijk verschillende afbeeldingen naast elkaar plaatsen en de verschillen aantonen.

Datzelfde kun je niet met muziek. Je kunt niet “La Mer” van Claude Debussy tegelijkertijd afspelen met “Le Sacre du Printemps” van Igor Stravinsky. Ja, het kan wel, maar je hoort een ‘kakafonie’ van geluiden. Het wordt er niet duidelijker door.

In de literatuur wordt dat nog moeilijker. Twee boeken tegelijk lezen kan nog wel. Maar vergelijkingen daartussen maken kost tijd.

Beeldende kunst maakt zichtbaar! Meer dan welke kunst dan ook.

1871 – 1872

Wat gebeurde er rond de jaren 1871 en 1872? Deze vraag laat zich beantwoorden aan de hand van een drietal schilderijen van Claude Monet. We zien drie afbeeldingen, uit 1866, 1871 en 1872.

Het eerste schilderij uit 1866 toont de haven van Honfleur in Normandie, waarop de boten in een licht/donker zijn uitgewerkt. Het is een mooi voorbeeld van het Realisme dat in die jaren in de schilderkunst werd beoefend. De nadruk ligt op de afbeelding, de voorstelling, bijna een tekening, met een licht/donker contrast uitgewerkt. Kleur is er bijna niet gebruikt, wel veel zwart en wit, en blauw, en grijs en een soort bruin.

In het revolutiejaar 1870/1871 ontvluchtte Monet, 30 jaar oud, Frankrijk, en ging naar Londen, waar hij zijn tijd gebruikte om te schilderen. We zien de haven van Londen. In Engeland zag Monet ook de schilderijen van William Turner (1775-1851) en John Constable (1776-1837).

Monet reisde in 1871 terug naar Frankrijk. Hij maakte een omweg over Nederland. Hier ontstonden enkele Hollandse taferelen, met typische gevels in Zaandam, en windmolens, en veel water en boten.

Terug in Frankrijk schilderde Claude Monet in 1872 het bovenstaande schilderij, dat hij “L’impression. Le soleil levant” noemde en dat hij voor het eerst liet zien op een tentoonstelling in het atelier van de Franse fotograaf Nadar, in 1874, samen met het werk van andere impressionistische schilders. Dit schilderij van Monet zou een kunstcriticus aanleiding hebben gegeven om de groep schilders ‘Impressionisten’ te noemen. De tentoonstelling vond plaats in april/mei 1874. In dat jaar liep Neptunus het teken Stier binnen. Er zouden nog 7 tentoonstellingen volgen. De laatste vond plaats in 1886. In 1889 liep Neptunus het teken Stier weer uit.

Het teken Stier

Ik heb het niet verzonnen, maar ik heb met mijn fenomenologische onderzoek kunnen aantonen, dat planeten in het sterrenbeeld Stier hun invloed hebben laten zien op de stijlontwikkeling in de beeldende kunst.

Het is natuurlijk niet de enige invloed, er zijn meer planeetwerkingen te noemen die stijlontwikkelingen teweeg brengen in de beeldende kunst, zelfs in de muziek. Planeetwerkingen laten zich ook zien in de stijlontwikkeling bij individuele kunstenaars en componisten. Bekende voorbeelden zijn Pablo Picasso en Claude Debussy. Ik beschrijf deze twee kunstenaars op een eigen plek.

Waarom het teken Stier?

In de sterrenbeelden wordt het zogenaamde vaste kruis, Stier, Leeuw, Schorpioen en Waterman, in verband gebracht met de vier evangelisten. In de iconografie (beeldbetekenissen in de beeldende kunst) worden de vier evangelisten altijd vergezeld door hun symbooldier. Lucas heeft de Stier, Marcus de Leeuw, Johannes de Adelaar (hoger aanzicht van Schorpioen), en Mattheus een engelfiguur, een mens, de Waterman. In vroegere tijden verenigden ambachtslieden zich in een gilde. Zo had elke beroepsgroep wel een organisatie die voor hen opkwam. De kunstschilders hadden zich ook verenigd in een gilde. De kunstenaars noemden hun gilde naar de evangelist Lucas. Zo was in de Gouden Eeuw de kunstschilder Johannes Vermeer lid van het Lucasgilde. De evangelist Lucas was de beschermheilige van de kunstenaars. Waarom Lucas? Lucas schijnt de eerste te zijn geweest die een portret van Maria heeft gemaakt.

Planeten in Stier

Planeten die in het sterrenbeeld Stier lopen schijnen invloed te hebben op de kunsten. Dit fenomeen kwam gedurende mijn onderzoek aan het licht. Om een paar voorbeelden te noemen:

De planeet Neptunus liep in het teken Stier, van 1874 tot 1889, en deze periode viel samen met het ontstaan van het Impressionisme.

Toen de planeet Saturnus conjunct Neptunus in het teken Stier kwam te staan, in 1881-1882, ontstond het Neo-Impressionisme. Het wordt ook wel pointillisme genoemd.

Toen Saturnus in het teken Stier kwam te staan, in de jaren 1911-1912, ontstond de abstracte kunst.

Ik beschrijf dit fenomeen meer uitgebreid in het onderwerp over Kunststijlen

Neptunus in Stier

De planeet Neptunus heeft eerder in het sterrenbeeld Stier gelopen. Dat waren andere tijden, andere mogelijkheden. Zo zal het nooit de vorm van Impressionisme hebben opgeleverd, als dat gebeurde in de jaren 1874 tot 1889. Toch kun je bepaalde overeenkomsten aangeven.

Neptunus liep in de jaren 1710 tot 1724 ook door het teken Stier. Het was de tijd van de Rococo, een verfijnde vorm van Barok. De schilder Antoine Watteau, geboren in 1684, schilderde in 1717 zijn “Pèlerinage à l’ile Cythere”. Het landschap op dit schilderij is in een impressionistische stijl uitgewerkt.